Ngôn ngữ học

Đến công sở mở quán “buôn dưa”
     

TS PHẠM VĂN TÌNH

Từ một lẽ thường tình...

Các nhà làm từ điển tiếng Việt đã không ngần ngại bổ sung từ buôn dưa lê vào kho từ mới đang khảo sát của mình. Giống như cơm bụi, quán cóc, chặt hèo, gà tóc nâu..., thì buôn dưa lê cũng là một tổ hợp từ mang tính khẩu ngữ, nói về một hiện tượng thường thấy hiện nay. Đó là chuyện ai đó có sở thích gặp gỡ, tụ tập để nghe ngóng, rồi trò chuyện, bàn tán cho thoả tính tò mò. Chuyện người này qua tai người khác, một biến thành hai, bé xé ra nhiều. Lời nói ném đi thì nhẹ, ném lại thì nặng. Chuyện thiên hạ tít tận “bên Tây Trúc” đến chuyện “uýnh nhau” vừa xảy ra ngay ngõ nhà mình. Nhưng thật lạ và thú vị là sao dân “sành điệu” lại gọi hiện tượng đó là “buôn dưa lê” từ bao giờ ấy nhỉ”?

Đây có lẽ là một cách ghép từ mộc mạc theo lối từ nguyên học dân gian. Buôn, tức là buôn chuyện (đem chuyện người này nói với người khác cốt chỉ mua vui), còn vốn là một thành tố trong tổ hợp ngồi lê đôi mách (lê la, tiêu phí thời để tán gẫu về những chuyện riêng tư, vặt vãnh của ai đó để đàm tiếu, tiêu khiển). Chữ dưa đặt ở giữa nghe chừng vô lí, nhưng lại có lí ở chỗ nó vừa kết hợp được với buôn (buôn dưa) vừa kết hợp được với lê (dưa lê, một loại dưa khá ngon, cỡ, màu sắc hơi giống quả lê). Hay hơn nữa là cả ba thành tố này làm nên một “đội hình” từ quá đẹp: buôn dưa lê. Nó cũng có vai trò hoà kết ngữ nghĩa của cả hai từ (buôn chuyện + ngồi lê đôi mách) để hình thành nên một tổ hợp từ ngắn gọn, nghe vừa lạ tai, vừa dí dỏm, vừa hàm ý mô tả một thói quen đang khá phổ biến hiện nay.

Như một điều hiển nhiên, chị em nhà ta luôn được coi là những người đóng vai chính trong các phi vụ “buôn dưa” đặc biệt này. Người ta thường nói, một người phụ nữ với một con vịt đã có thể làm thành cái chợ “rôm rả”. Vậy thì hai người phụ nữ ngồi với nhau có khi đủ làm nên một “hãng thông tấn” tầm cỡ, sẵn sàng nhận tin và đưa tin bất cứ lúc nào, 24/24 giờ trong ngày. Mà tin không chỉ theo một “kênh” đâu nhé! Người dưới đất, chuyện trên trời. Kể ra một ngày có 24 giờ, chứ 10 x24 giờ với họ vẫn là chưa đủ.

... đến “buôn dưa lê” thời công nghệ cao

Lạ kì một nỗi, hội chứng buôn dưa lê giờ đây tràn vào các cơ quan, công sở với phạm vi và mức độ đa dạng “tân kì” hơn nhiều. Mấy anh mấy ả nhà nọ rỗi việc kéo nhau ra quán buôn bia chai, buôn cà phê, buôn hạt dẻ cườibuôn chuyện đã đành một lẽ. Đây đường đường các nam thanh nữ tú sơ mi đồng phục, váy công sở là phẳng li, nom rất nghiêm chỉnh cũng sẵn sàng lấy quỹ thời gian của công để “tán phễu”. 8 giờ vào bãi gửi xe/ 9 giờ vẫn thấy ngồi lê uống trà. Nhiều người chấp hành việc đến cơ quan rất đúng giờ. Đúng giờ thì chả ai phê bình nhé. Họ mở cửa, bật đèn, bật điều hoà, bật máy vi tính và... tất cả để đấy, đi điểm tâm chút đã. Phở bò, bánh cuốn, hủ tiếu... đủ món. Nửa tiếng sau, với chiếc tăm trên miệng, họ khề khà rửa tách chén, đun nước, pha chè. Quân sĩ lục tục đến. Thế là cả hội “buôn dưa” bắt đầu vào cuộc. Từ chuyện khủng bố ở Iraq đến chuyện đổ tàu vừa nghe kháo nhau sáng nay trên đường. Chuyện giá đất đang lên, giá vàng đang xuống. Chuyện cái Đào phòng bên lại đẻ ra “Thị Mẹt” đến lão Trung “mốc” phố kia đánh vợ thế nào vỡ cả tivi. Rôm rả nhất là những chuyện vừa đọc trên báo, nhặt trên mạng. “A, các cậu đã xem hình nàng ca sĩ H. chụp ảnh nude và cô diễn viên điện ảnh ăn khách Y. đóng phim sex cùng bồ chưa? Tuyệt chiêu! Dài tới 45 phút nhé”. Toàn là những đề tài nóng, hấp dẫn, mỗi người góp một “chút xíu”, bàn cả ngày không chán. Và để mục sở thị, tiện máy bên cạnh, cả hội hì hục vào mạng, hì hục tìm. Tìm mãi rồi cũng ra. Lại xem, lại gửi cho nhau, lại “lốt” (download) về đĩa CD nhà mình làm của riêng... Thú vị thật.

Bây giờ chẳng riêng gì các tiểu thư, các nam nhi trai tráng cũng trổ tài “buôn bán” chẳng kém gì. Thậm chí, các chàng còn cao thủ hơn nhiều. Bởi các chàng có nhiều “võ” bẻ khoá siêu hạng. Chẳng có trang web nào các chàng không tìm được “mật lệnh” để vào tận “thâm cung bí sử” mà khai thác. Buôn tại chỗ chưa đủ, các anh các chị “nối mạng” đi khắp nơi để buôn đường dài. Họ dùng Internet, điện thoại di động đời mới... bấm cho bạn bè. Cả một file dữ liệu ảnh nháy vèo một cái, xong tắp lự. Lấy từ bên Tây về cung cấp cho bên ta, lại từ bên ta phát tán sang tận bên Tây. Người này gọi cho người kia, rôm rả lắm. Khổ một nỗi, cả phòng có một máy điện thoại cố định mà nàng cứ ngồi nỉ non mãi không chịu rời cho. Mà việc kia nó có ngồi chờ ai đâu. Có những công chuyện rất cần trao đổi, giải quyết ngay. Đành rút mô-bai nhà mình ra xài vậy. Vừa xót của mà lại không nói hết nhẽ được, tốn lắm. Quanh đi quẩn lại, nhìn đồng hồ, tám giờ vàng ngọc đã trôi qua tự lúc nào không hay. Ở nhiều cơ quan hiện nay, có rất nhiều công chức toàn làm các công việc cá nhân trong giờ hành chính. Họ dùng thời gian có mặt chỉ để đọc báo, gọi điện thoại, vào mạng và cuối cùng chuyện ắt đến phải đến là rủ nhau... buôn dưa lê “hội đồng”. Việc không chạy, lương vẫn chi. Lãng phí này ai chịu đây?

Nhưng, vấn đề không chỉ là lãng phí thời gian và tiền bạc. Điều đáng nói ở đây là thái độ thiếu nghiêm túc trong việc thực thi công việc mà một cán bộ, công chức phải tuân thủ. Nó cũng hình thành một thói quen xấu về chuyện ngồi lê, tán gẫu mất thời gian vô bổ chỉ vì những chuyện không đâu. Có khi chỉ là trò đưa chuyện rẻ tiền, ganh ghét nhau (Sao cái con Bích dạo này lắm tiền sắm xe thế? Mụ Hường già “khú” còn ti toe làm đỏm, tóc vàng hoe như đuôi bò ấy...), hoặc khích bác “đâm bị thóc, chọc bị gạo” (Tao biết lão Thông “tóp” có bồ mới rồi. Hắn giấu vợ chứ giấu tụi này sao được; Cái Lan chỉ được giỏi “hót” hay mà sếp cho lên lương đấy. Mình cứ è cổ ra làm để nó hưởng ư?...). Đã có không ít những mâu thuẫn, xô xát, xung đột đến tan đàn xẻ nghé xảy ra ở các gia đình từ các phi vụ “buôn dưa lê” tầm phào như thế này. Dẹp chuyện cá nhân, làm tròn bổn phận công chức, đó vừa là nghĩa vụ, vừa là đạo đức nghề nghiệp cần có với mỗi một cán bộ khi đến công sở làm công ăn lương. Tiêu chuẩn của mọi công chức ngày xưa đã thế, thời buổi văn minh hiện đại bây giờ lại càng phải hơn thế. Đến công sở không phải ở nhà mình mà muốn làm gì cũng được.
 

 

Bài đăng trước:

  • Chuẩn hoá tiếng Việt về mặt từ vựng
  • Bảng phiên âm quốc tế
  • Chữ viết tiếng Việt - Đặc điểm và một vài vấn đề*
  • Đặc điểm tiếng Việt
  • Âm tiết tiếng Việt