Ngôn ngữ học

Ra mắt TỰ ĐIỂN CHỮ NÔM dẫn giải
     

Vietlex

Chiều Ngày 16/3/2015, tại Cà phê Trung Nguyên, 52 Hai Bà Trưng, Hà Nội, Tạp chí Tia Sáng tổ chức buổi ra mắt “Tự điển chữ Nôm dẫn giải” do GS TS Nguyễn Quang Hồng biên soạn.

 

 

Tự điển Chữ Nôm dẫn giải (Nxb Khoa học Xã hội, 12-2014) gồm 2 tập, 2323 trang, thu thập 9.200 hình chữ Nôm khác nhau (chưa kể gần 250 chữ ở phần Phụ lục), tương ứng với 14.519 âm đọc ghi theo chữ quốc ngữ, trong đó có tới gần 3000 chữ Nôm tự tạo chưa hề có mặt trong các tự điển và các phông chữ Nôm hiện dùng.

Để biên soạn bộ tự điển này, tác giả đã trực tiếp làm từ đầu công việc sưu tầm các văn bản chữ Nôm. Sau đó phân loại và lựa chọn ra 124 đơn vị văn bản, thuộc nhiều thời kì khác nhau, thuộc nhiều lĩnh vực văn hoá xã hội khác nhau, và thuộc nhiều loại hình văn bản khác nhau. Với những tác phẩm Nôm nổi tiếng, tác giả sử dụng không chỉ 1, có khi 2, thậm chí 3 văn bản khác nhau cho việc khảo cứu.

 

GS Nguyễn Quang Hồng giới thiệu về bộ tự điển

Tại lễ ra mắt, cử toạ được nghe trao đổi về tác phẩm của TS Trần Trọng Dương (Viện Nghiên cứu Hán Nôm), PGS Trịnh Khắc Mạnh (Viện Nghiên cứu Hán Nôm), GS Vũ Đức Nghiệu (ĐH Quốc gia Hà Nội), TS Ngô Trung Việt (Phó Hội trưởng Hội Bảo tồn Di sản chữ Nôm), v.v.

 

GS Vũ Đức Nghiệu trao đổi về bộ tự điển

Trong nội dung chính của tự điển này, người đọc trước hết tìm kiếm chữ Nôm theo âm đọc (đã biết trước hoặc theo dự đoán). Tương ứng với từng âm tiết tiếng Việt hiện đại, sẽ có từ một đến hàng chục chữ Nôm khác nhau. Mỗi chữ là một đơn vị miêu tả, theo 2 cột:

(a) Cột Chữ Nôm xác nhận hình chữ, âm đọc và kí mã của chữ (theo Unicode hoặc Vcode).

(b) Cột Dẫn giải bao gồm: Phân tích cấu trúc của chữ.

Tiếp đến là giải nghĩa chữ kèm theo những câu dẫn cụ thể. Các âm tiết khác nhau (tương ứng với một hoặc một số chữ Nôm) sẽ được sắp xếp theo thứ tự ABC của chữ quốc ngữ. Khi gặp những chữ lạ, mà người đọc không biết chắc và không dự đoán được âm đọc của nó, thì có thể tra tìm chữ đó ở Bảng tra chữ Nôm theo bộ thủ, rồi lần giở đến trang có âm đọc được ghi nhận cho chữ đó. 

 

TS Ngô Trung Việt trao đổi về bộ tự điển

Trong quá trình biên soạn, tác giả đã sử dụng bộ phông chữ Nôm Nôm Na Tống do Nhóm Nôm Na của Hội Bảo tồn Di sản Chữ Nôm (Hoa Kỳ) phát triển. Bộ phông này bao gồm các chữ Hán và chữ Nôm đã được tích hợp sẵn trong hệ điều hành của máy tính (khoảng 9000 chữ), và được tạo thêm gần 3000 chữ Nôm mới chưa hề có mặt trong các tự điển và các phông chữ Nôm hiện dùng.

Tác giả đã tự mình thực hiện công trình này trên máy tính trong tất cả các khâu (trừ một số khâu ở phần hậu kỳ). Công việc vẽ bổ sung những chữ Nôm chưa có sẵn trong các bộ phông hiện dùng, lập bảng tra cứu chữ Nôm theo bộ thủ, cũng như thực hiện một loạt các thao tác kỹ thuật khác ở giai đoạn hậu kỳ để hoàn thiện chế bản in ấn cho công trình này, đã nhận được sự hỗ trợ về nhân lực và cả vật lực của Hội Bảo tồn Di sản Chữ Nôm (Hoa Kỳ). Nhóm Nôm Na của Hội ở Hà Nội cùng với tác giả đã bỏ nhiều tâm sức trong suốt hơn một năm để thực hiện công việc phức tạp này.

 

GS Đinh Văn Đức, PGS Phạm Văn Tình và các cử toạ tham dự

Tự điển Chữ Nôm dẫn giải được giới chuyên môn đánh giá là cuốn tự điển chữ Nôm đồ sộ nhất, khoa học nhất được công bố cho đến thời điểm hiện tại. Nó là nguồn tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu chữ Nôm và văn bản Nôm nói riêng, cũng như cho việc nghiên cứu nguồn gốc, giai đoạn hình thành của các lớp từ ngữ tiếng Việt nói chung.

 

 

Bài đăng trước:

  • NGỮ PHÁP TẠO SINH và việc đánh giá hiện tượng ngôn ngữ “phi chuẩn” của lớp trẻ hiện nay
  • Khắc phục tình trạng đa nghĩa của THUẬT NGỮ trong từ điển tiếng Việt
  • Trong Sáng cùng Tiếng Việt: BÁC SĨ NÓI ÍT
  • NGUYÊN TẮC DẠY và HỌC NGÔN NGỮ
  • CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT QUỐC GIA ÚC
    (Australian Curriculum: Vietnamese)