Những vấn đề chung về ngôn ngữ học, từ điển học, kho ngữ liệu...
Tên riêng nước ngoài nên viết nguyên dạng hay phiên âm?

Trước đây hơn 20 năm, phát biểu tại Hội nghị toàn quốc "Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt về mặt từ ngữ" do Viện Ngôn ngữ học tổ chức, năm 1979, cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng đã từng lưu ý chúng ta: "Trong công việc này chúng ta phải kiên trì. Nếu cần tranh luận thì nên tranh luận rộng rãi và đến nơi đến chốn... Phải tranh luận đến lúc đúng sai thật rõ rệt. Nếu chưa được thì ta còn chờ, không vội. Cuối cùng, cuộc sống, nhân dân sẽ quyết định. Không nên vội, chớ vội, việc gì phải vội!... Có những cái, những hiện tượng mà cuộc sống có cái lí của nó để quyết định và khi mà cuộc sống, thời gian, nhân dân đã quyết định, thì đó là sự phán quyết cuối cùng". Những lời trên đến bây giờ vẫn giữ nguyên tính thời sự khi vận dụng vào vấn đề viết tên riêng tiếng nước ngoài.


1. Loại từ ...
Chi tiết
 
Về cách viết tên người và tên địa lí nước ngoài
Hiện nay, trên các sách báo của ta, cách viết các tên người và tên địa lí nước ngoài không thống nhất. Cùng là tên một danh nhân, một thủ đô lớn, mà tờ báo này, quyển sách này viết một cách, tờ báo khác, quyển sách khác viết một cách. Ngay trên cùng một tờ báo, trong cùng một quyển sách, kể cả sách giáo khoa, mà có khi cách viết tên người và tên địa lí nước ngoài cũng không nhất trí. Sự không thống nhất càng rõ rệt hơn nữa, nếu đem so sánh sách báo trong Nam với sách báo ngoài Bắc. Văn hoá, giáo dục, khoa học ở nước ta càng phát triển, thì nhân dân ta càng phải làm quen nhiều với những tên người và tên địa lí nước ngoài, nếu cứ để tình trạng lộn xộn trên đây thì sẽ gây nhiều khó khăn cho người đọc, nhiều lúng túng cho người viết. Đã đến lúc cần nghiên cứu để từng bước có những quy định, nhằm dần dần hạn chế bớt ...
Chi tiết
 
Giáo dục ngôn ngữ ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá
1. Nói đến toàn cầu hoá là nói đến những sự thay đổi trên quy mô toàn thế giới mà phần nổi dễ được nhận biết, đó là sự thay đổi về kinh tế, “các tác động của thương mại nói chung và tự do hoá thương mại (hay tự do thương mại) nói riêng”. Cùng với dòng chảy toàn cầu hoá đối với kinh tế là toàn cầu hoá đối với khoa học, công nghệ, thông tin, văn hoá và tất nhiên trong đó có ngôn ngữ. Bởi, với tư cách vừa là công cụ giao tiếp vừa là một phần của văn hoá, ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội đặc biệt, có chức năng phản ánh mọi đổi thay của xã hội như chiếc hàn thử biểu, đồng thời có chức năng tác động vào xã hội, góp phần làm thay đổi xã hội như một xung lực.

Cũng như đối với kinh tế và các lĩnh khác khác, toàn cầu hoá có tác động cả tích cực và tiêu cực đến ngôn ngữ. Sự gia ...
Chi tiết
 
Vấn đề chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt
1. Từ vựng chuẩn và chuẩn hoá từ vựng

Như trên đã chứng minh, gần một thế kỉ qua, từ vựng tiếng Việt đã lớn mạnh phi thường cả về chất lượng lẫn số lượng. Nhưng do đã được phát triển vào những thời kì khác nhau, trong những hoàn cảnh khác nhau, nên từ vựng tiếng Việt hiện nay không khỏi còn những chỗ chưa thống nhất. Điều đó gây cản trở cho sự nghiệp giáo dục và phát triển khoa học của chúng ta. Cho nên, chuẩn hoá từ vựng tiếng Việt là một yêu cầu cấp bách hiện nay.

Nói đến chuẩn hoá từ vựng thì phải hiểu thế nào là chuẩn từ vựng. Theo chúng tôi, từ vựng chuẩn là những từ đã được trau chuốt, gọt giũa, đã được sàng lọc để phục vụ hữu hiệu nhất cho yêu cầu giao tiếp văn hoá của toàn dân tộc. Như vậy, chuẩn từ vựng được hình thành dần dần trong quá trình sử dụng. Chuẩn từ vựng không đứng yên tại chỗ mà cũng vận động phát triển ...
Chi tiết
 
Về tiểu loại "tổng hợp" trong các thực từ tiếng Việt
Dẫn nhập

Trong khi phân định từ loại tiếng Việt, các nhà ngôn ngữ học Việt Nam thường quan tâm đến các tiêu chí phân định từ loại và áp dụng để phân định các nhóm nhỏ trong từ loại mà ta quen gọi là các phạm trù từ vựng - ngữ pháp. Công việc phân định từ loại đã thực sự đạt được tiến bộ từ lí luận mang tính chức năng của Lê Văn Lý (1948) [1]. Sao đó là việc áp dụng lí luận cấu trúc miêu tả luận của Nguyễn Tài Cẩn (1960) [2] trong việc nghiên cứu danh từ và danh ngữ tiếng Việt. Việc phân định các tiểu phạm trù từ vựng ngữ pháp thì nhà Đông phương học Nga, Kholodovich (1960) [3] đã đưa ra lí luận về “Hình thế cú pháp” của từ (1960) [4], tiếng Nga gọi là Konfiguraxija để phân loại, phân chia thành các tiểu loại từ. Có một tiểu loại trong các tiểu loại danh từ tiếng Việt mà người ta chỉ nhắc đến chứ chưa ai mô tả ...
Chi tiết