Trích trong cuốn CÚ PHÁP TIẾNG VIỆT

Ông Nguyễn Văn Vĩnh có một câu danh ngôn mà nhiều người hay lặp đi lặp lại, là câu: Nước Nam ta mai sau hay dở thế nào, cốt ở chữ Quốc ngữ. Câu ấy rõ lắm: hễ Quốc ngữ hay là nước Nam hay, Quốc ngữ dở thì nước Nam dở, hai cái quan hệ cùng nhau như phép chính tỉ lệ vậy.

Mới đây ông Hồ Duy Kiên có viết trong Trung lập một bài, đại ý nói người Việt Nam mình nên chuyên học chữ Pháp, còn chữ quốc ngữ viết ra miễn đọc được thì thôi, không cần phải sửa sang cho thật đúng làm chi.

Trong quốc âm Việt Nam ta có nhiều tiếng người đời xưa hay dùng đến mà người đời nay bỏ đi không dùng, hoặc có dùng đến mà rất ít. Sự ấy trong tiếng nói các nước thường thấy, chẳng một mình nước ta. Bởi vì tiếng nói phải theo thời đại mà thay đổi: hễ thời đại nầy đã có những tiếng mới sản sanh ra, thì trong những tiếng cũ của thời đợi trước cũng phải có tiếng chết đi. Đây chúng tôi không xét đến cái cớ tại sao mà nó chết, chỉ do theo kinh nghiệm của lịch sử mà rao ra sự nó chết.

Thiệt ngày nay mà còn phải ngồi cằm cục viết bài để bàn về “vấn đề” nầy thì thật vô lý quá. Nhưng ngày nay mà không nói thì rồi ngày sau cũng phải nói, chi bằng nói bây giờ cho sớm đi một chút. Huống chi, chuyện chúng ta đương bàn đây, nếu ở đâu thì không thành ra vấn đề được, song ở đất nầy lại thành ra vấn đề; thì cứ bàn đi, có hại gì đâu?

Cái văn của sách Nho giáo thiệt là sạch sẽ, đúng đắn mà lại dễ dàng. Cái cách đặt câu gọn gàng và rõ rệt, dùng toàn những lời thường dùng mà đủ nói ra được những cái lẽ cao thâm huyền diệu. Thật Trần Trọng Kim tiên sanh xuất bản cuốn sách nầy, chẳng những làm bổ ích cho học thuật nước ta, mà cũng như phân chứng cho thiên hạ biết rằng tiếng Việt Nam, là thứ tiếng mà người ta chưa chịu công nhận là hoàn toàn kia, cũng có thể dùng mà viết một bộ sách lớn để cắt nghĩa về triết học.

Người Việt Nam ta đối với chữ quốc ngữ là tiếng Việt Nam, hình như có một cái quan niệm chung, trăm người như một, tức là coi nó là dễ mà không chịu gia công học tập. Tôi mới được nghe một bà mắng con gái mình rằng: “Sao mầy ngu quá! Chớ tao hồi trước, tao đọc vần xuôi vần ngược chỉ mất công trong mươi lăm bữa rồi ráp vần mà viết như chơi; cho đến bây giờ, sách gì tao đọc cũng được, thơ từ gì tao cũng khỏi mượn người ta, mà thiệt tình từ bấy đến giờ, tao có hề học gì đâu!” Trời ơi! Bà giỏi quá! Tôi chịu!